Op vrijdag 7 november organiseert Publiekstreffer, in samenwerking met cultureel platform DesiYUP, een kennisbijeenkomst in grand café Utopie in Den Haag. Tijdens de bijeenkomst krijgen veertien journalisten een inkijk in de belevingswereld van Nederlandse hindoes, terwijl veertien hindoes uitleg krijgen over de manier waarop journalisten hun vak uitoefenen. Met deze kennisuitwisseling willen de organisatoren de afstand tussen media en de hindoegemeenschap verkleinen.
Migranten als mediaconsumenten
Onderzoekers Cindy van Summeren en Leen d’Haenens hebben in december 2004 een onderzoek gepubliceerd naar het mediagebruik van Surinaamse, Turkse en Marokkaanse jongeren in Nederland. Zij stellen vast dat Nederlanders met een migratieachtergrond doorgaans een brede blik op de wereld hebben. Deze groepen zijn bovendien op zoek naar nieuws over hun land van herkomst, actualiteiten waar de Nederlandse media geen oog voor heeft. Om die informatiebehoefte te stillen, zijn zij uitgeweken naar nieuwsmedia die wel berichtgeving uit en over hun land van herkomst aanbieden. Tegenwoordig vult sociale media deze behoefte aardig op, met alle gevolgen van dien, want de scheidslijn tussen nieuws en nepnieuws is steeds vaker moeilijker te onderscheiden. Tegelijkertijd neemt ook de kritiek op de Nederlandse ‘mainstream media’, oftewel gevestigde media, toe.
Ogen gericht op India
Ook hindoes in Nederland zijn de afgelopen jaren zeer kritisch geworden als het gaat om zorgvuldigheid, betrouwbaarheid, volledigheid en correctheid van berichtgeving over hindoes, en in het bijzonder over het herkomstland India. India is een opkomende wereldmacht die zich niet langer door het Westen de les laat lezen. Dit sentiment leeft ook onder Nederlandse hindoes, die doorgaans in twee culturen leven en wier eigen wortels, of die van hun (groot)ouders, in India liggen.
Dit werd pijnlijk duidelijk tijdens de aanslagen in Pahalgam, in de Indiase regio Kashmir, in april van dit jaar, waarbij hoofdzakelijk hindoeïstische toeristen om het leven kwamen door radicaal-islamitische terroristen. Dit nieuws raakte de hindoegemeenschap in Nederland immens diep.
Hindoe-vredesmars in Den Haag
Om hun stem te laten horen organiseerden hindoes in Nederland een vredesmars in Den Haag. De media werden hierover geïnformeerd via het ANP-persportaal, maar journalisten werkzaam bij de gevestigde media lieten het afweten. Een redacteur van NU.nl gaf zelfs aan dat het pas nieuwswaardig zou zijn als er sprake zou zijn van een rel. Kortom: pas als hindoes zich zouden misdragen tijdens de mars of in conflict zouden raken met een andere groepering, zou het nieuws relevant worden en dus worden opgepikt.
Dit schuurt. Media bias is daardoor een populair thema geworden op nieuwskanalen en sociale media waar de gemeenschap samenkomt, zoals bijvoorbeeld de website Hindoestanenbelike. De kritiek op de media vanuit de hindoegemeenschap neemt toe en wordt online steeds vocaler.
Meer dan 254.000 mensen identificeren zich als hindoe in Nederland. Het is een tot nu toe onbenutte doelgroep voor mediaorganisaties die werken met lidmaatschappen of abonnementen als onderdeel van hun verdienmodel. De meeste hindoes hebben wortels in Suriname, maar in Nederland wonen ook hindoes afkomstig uit o.a. India, Nepal, Afghanistan, Indonesië, Pakistan en Sri Lanka.
Voor Publiekstreffer, een journalistiek incubatorplatform dat experimenteert met nieuwe vormen van publieksbetrokkenheid met als doel de journalistiek te versterken vanuit de leefwereld van het publiek, vormt deze groep een interessante doelgroep. Hindoes, als ondervertegenwoordigde groep, waren daarom een geschikte casus voor de deelnemende journalisten aan de kennisbijeenkomst.
Verzamelnaam hindoe
Maar wie zijn hindoes eigenlijk? Historische bronnen leggen uit dat het woord ‘hindoe’ voor het eerst werd gebruikt door de Perzen vanaf de achtste eeuw na Christus, als benaming voor mensen die ten oosten van de rivier de Sindhu in het huidige India woonden. In de huidige berichtgeving wordt vaak de fout gemaakt om hindoes in één adem te noemen met ‘Hindoestanen’, wat een etniciteit is.
Hindoestanen zijn afstammelingen van Indiërs, zij vertrokken meer dan 150 jaar geleden uit India om als contractarbeiders in Suriname te werken. Toen deze groep vertrok uit het huidige India, werd het land nog ‘Hindoestaan’ genoemd. Dit betekent echter niet dat alle contractarbeiders die naar Suriname vertrokken hindoes waren. Onder hen bevonden zich ook moslims en joden. In Suriname bekeerde een deel van deze groep zich later tot het christendom.
Hindoe-kenner Ashok Mishra, auteur van het boek Hinduism, Ritual, Reason and Beyond, legt uit dat Britse schrijvers rond 1830 de termen ‘hindoe’ en ‘hindoeïsme’ introduceerden en standaardiseerden in het Westen. Het woord hindoeïsme verwijst sindsdien naar de cultuur van de Indiase beschaving van de afgelopen 2000 jaar. Die standaardisering is echter in feite een mythe. Het hindoeïsme wordt vaak gezien als een van de vijf grootste wereldreligies, terwijl het nooit bedoeld was als één uniforme religie. Het is eerder een levensopvatting met diverse stromingen. Daarom spreken goed geïnformeerde bronnen liever van ‘Sanātana Dharma’ als overkoepelende term voor deze beschaving.
Een manier van leven
Vrij vertaald betekent Sanātana Dharma ‘de wetmatigheid van het eeuwige’. Sanātana staat voor eeuwig, tijdloos en zonder begin of einde. Dharma is een alomvattende term die in het Westen moeilijk met één woord te vertalen is. Het raakt aan begrippen als plicht, rechtvaardigheid en morele orde, met de kanttekening dat ook deze omschrijving de lading niet volledig dekt.
Elke stroming hanteert haar eigen definitie, en misschien schuilt juist in deze pluriformiteit het antwoord. Het is ondefinieerbaar en onmogelijk volledig te verenigen, en juist daarom bestaat het al eeuwenlang zonder één grondlegger, zonder één heilige tekst en zonder één Goddelijke manifestatie. Het is de veelvormigheid die deze eeuwenoude beschaving draagt.
Terug naar Utopie. De aanwezige journalisten vertegenwoordigden verschillende redacties, van lokaal tot landelijk, werkzaam bij kranten, tijdschriften en televisie. Een bont gezelschap van dagelijkse nieuwsmakers. De hindoes aan tafel waren net zo divers. De gemene deler die hen samenbracht was de centrale vraag: hoe maken we journalistiek waarin mensen zich écht herkennen en die tegelijkertijd feitelijk, onafhankelijk en relevant blijft?
Voor het onderzoeken van vertrouwen, herkenning en dialoog in het journalistieke proces maakt Publiekstreffer gebruik van design thinking methodiek. Het was in het begin zeker even zoeken. De opdracht om met de mobiele telefoon een foto te maken van iets dat je typeert, raakte een gevoelige snaar. Een foto is multi-interpreteerbaar en onderhevig aan de normen en waarden van degene die de foto beoordeelt. Er kan al snel sprake zijn van framing, terwijl de maker iets heel anders ermee bedoeld. Door deze opdracht kwamen de gesprekken op gang.
Journalistiek als waakhond én spiegel
Journalistiek heeft een dubbele opdracht: het bewaken van de democratie én het weerspiegelen van een pluriforme samenleving. Hindoes willen betere representatie, een accurater feitenrelaas en een zorgvuldiger onderbouwing van bronnen in het Nederlandse medialandschap. Wanneer verhalen worden gemaakt over hindoeïstische tradities, gebruiken of actualiteiten, helpt het als journalisten directe toegang hebben tot de gemeenschap in Nederland voor context en wederhoor. Die bijdragen helpen journalisten om completere en betere verhalen te maken.
De hindoes aan tafel constateren dat de stem van de gemeenschap vaak ontbreekt als mede-vormgever van het perspectief. Er wordt ook een link gelegd met taal. Woorden als karma, namaste en goeroe worden regelmatig door journalisten gebruikt, maar de oorsprong en de cultureel-spirituele betekenis die hindoes eraan hechten zijn vaak onbekend. Hetzelfde geldt voor yoga, ayurveda, tantra en mantra: eeuwenoude tradities geboren in Bharat (oude naam voor India). Wat hindoes opvalt, is dat de oorspronkelijke betekenis en context in media vaak worden weggelaten.
Wanneer experts aan het woord komen, gaat het bovendien vaak om witte westerlingen die deze tradities beoefenen. Het tijdschrift Happinez illustreert dit goed. Het verdienmodel van het blad is gebaseerd op oosterse tradities, maar bij het doorbladeren kom je nauwelijks experts tegen uit de gemeenschappen waar deze kennis daadwerkelijk vandaan komt.
Als hindoes weten voor wie journalisten nieuws maken en hoe nieuws tot stand komt, kunnen zij daar beter op inspelen. Dit geldt niet alleen voor hindoes, maar voor alle ondervertegenwoordigde groepen in de samenleving. Journalistiek wordt vaak gezien als een vrijwel ondoordringbare vesting, bewaakt door nieuwsdesks die selecteren wat relevant nieuws is voor alle Nederlanders.
Oprichter van De Correspondent Rob Wijnberg benoemt in zijn boek Dit was het nieuws niet een aantal criteria voor nieuwswaardigheid. Nieuws bestaat volgens hem uit sensationele, uitzonderlijke, negatieve en recente gebeurtenissen. Bijna zonder uitzondering is nieuws negatief. Hij gebruikt het gezegde ‘If it bleeds, it leads’ (‘Als het bloedt, komt het op de voorpagina’) om dit te onderstrepen. Dit sluit aan bij de vredesmars van de hindoegemeenschap: die mondde niet uit in een rel en werd daardoor ook niet als nieuwswaardig beschouwd.
Daarnaast worden verhalen vaak gemaakt voor een homogene doelgroep: mensen die lijken op de journalisten zelf en in wie zij zich gemakkelijk kunnen verplaatsen. Deze groep is nog steeds overwegend wit. In de jaren 2000 zijn er meerdere initiatieven geweest om de Nederlandse media, met name de publieke omroep, diverser te maken, onder andere door Mira Media. Er bestond zelfs een digitale databank, Perslink, bedoeld om deskundigen uit migrantengroepen vindbaar te maken voor journalisten en programmamakers.
De jarenlange investering in ‘meer kleur in de media’ heeft echter nog steeds niet het gewenste effect. Journalistieke veteranen met een migratieachtergrond (met wie ik wel eens thee drink) zijn van mening dat er in de afgelopen dertig jaar weinig is veranderd op het gebied van diversiteit op nieuwsredacties. Integendeel: het politieke klimaat, de verrechtsing, bezuinigingen op de publieke omroep, digitalisering en sociale media hebben dit proces ook geen goed gedaan.
Veelal witte redacties bepalen wat nieuwswaarde heeft, en hindoes krijgen vaak te horen dat hun verhalen ‘te klein’ zijn voor het grote publiek dat een nieuwsmedium wil bedienen. Nieuws moet immers voor iedereen relevant zijn. De sleutel tot verandering ligt bij de redacties zelf. De hindoegemeenschap geeft aan dat zij wil meedoen: niet alleen als passief publiek dat gratis nieuws consumeert, maar ook als betalende deelnemer.
Laten we ter vergelijking kijken naar de mode-industrie. Die is afhankelijk van consumenten die hun producten kopen. Sinds enkele jaren richten grote modehuizen zich op Indiase mode, al gaat dit ook gepaard met kritiek, zoals bij de Prada Kolhapuri-sandalen. Op sociale media barstte kritiek los omdat sandalen die in India voor enkele honderden roepies worden gemaakt, voor bijna duizend dollar worden verkocht zonder erkenning te geven aan Indiase ambachtslieden. Wat modehuizen echter wel begrijpen, is dat hun groei ligt in de Indiase consumentenmarkt. Dit is een blinde vlek voor Nederlandse mediaorganisaties, die de potentie van de India-diaspora en in het bijzonder de hindoegemeenschap nog onvoldoende scherp in beeld hebben.
Het gaat om een potentieel bereik van 254.000 mensen: lezers, kijkers, podcastluisteraars en online nieuwsconsumenten. Een groep die krantenabonnementen kan betalen, clicks kan genereren en kijkcijfers kan verhogen. Wat slechts ontbreekt, is een actuele en inclusieve ‘rolodex’: een netwerk van vertegenwoordigers uit de hindoegemeenschap die op uiteenlopende thema’s een waardevolle stem kunnen laten horen. Een ander perspectief! Hindoes die meepraten over de moeizame kabinetsformatie, aankomende gemeenteraadsverkiezingen, veiligheid op straat, of uitdagingen in de bouw en zorg. Daarnaast is er behoefte aan berichtgeving over de gemeenschap zelf, hun perspectieven, niet alleen lokaal maar ook landelijk.
Journalistieke Bootcamp
In juni deed ik mee aan een journalistieke bootcamp waar de vraag werd gesteld wie een bekende hindoe kent. Het bleef bij de naam Prem Radhakishun. Dat betekent: werk aan de winkel voor journalisten.
Als journalisten niet proactief het contact opzoeken met deze groep, zullen met name hindoejongeren binnen hun eigen sociale-mediabubbels blijven hangen. Het contact met redacties en journalisten blijft dan uit, waardoor de onbekendheid van deze gemeenschap als een Berlijnse Muur overeind blijft. Tijdens de kennisbijeenkomst gaven de deelnemende hindoes aan dat zij al interessant zijn; het is aan redacties en journalisten om hen zichtbaar te maken. De deelnemers waren het erover eens dat het kennisniveau van journalisten over hun culturele en religieuze achtergronden vaak tekortschiet. Daarbij komt dat er weinig journalisten met een hindoe-achtergrond in de media werkzaam zijn die zich openlijk uitspreken over hindoe-gerelateerde berichtgeving.
Journalistiek waar het hart van oplaadt
Tijdens de sessie stond een fundamentele verschuiving centraal: weg van snelle clicks, richting verhalen met diepgang. Goede journalistiek draait niet om het behalen van de meeste clicks, maar om wie zich gezien voelt, zonder verlies van nuance. Meer nuance betekent minder sensatie, meer handelingsperspectief, volledige context, meerstemmigheid en aandacht voor religieuze en culturele beleving. Dit versterkt de onafhankelijkheid van de journalistiek en verkleint de kans op negatieve framing en beïnvloeding van minderheidsgroepen.
De centrale ambitie van de sessie was niet kritisch zijn, maar vooral goed luisteren naar de dilemma’s van de ander. Samen toewerken naar hoopvolle ideeën: hoe werken we toe naar een journalistiek waar het hart van opleeft? Toewerken naar het herstellen van vertrouwen bij nieuwsconsumenten, ruimte laat voor nieuwsgierigheid, niet polariseert maar verbindt, en toch onafhankelijk blijft.
De kennissessie van Publiekstreffer was meer dan een gesprek; het was een hartelijke uitnodiging. Aan journalisten om met een open blik te blijven kijken. Aan de hindoegemeenschap om zichtbaar, benaderbaar en betrokken te zijn. Aan het publiek om actief mee te denken over hoe verhalen worden verteld. Want een gezonde democratie vraagt om journalistiek die onafhankelijk én menselijk is.
De inzichten uit deze gesprekken dragen bij aan de verdere ontwikkeling van Publiekstreffer binnen de Incubatorsprogramma gedragen door het Stimuleringsfonds voor de Journalistiek, waar nieuwe werkwijzen worden getest om journalistiek inclusiever, toegankelijker en relevanter te maken voor alle Nederlanders.
Mahesvari Autar
Ten slotte:
Aanleiding voor de ontmoeting tussen journalisten en hindoes bij Utopie was de dialoogbijeenkomst Hindoes in de Media, die op 9 oktober in Rotterdam plaatsvond, met als keynotesprekers bestsellerauteur Amish Tripathi (India), NVJ-secretaris Thomas Bruning en Nationaal Coördinator tegen Discriminatie en Racisme Rabin Baldewsingh. Ook deze tweede editie werd georganiseerd door cultuurplatform DesiYUP. De oproep van de bijeenkomst was om verhalen te maken waarin de hindoegemeenschap zich herkent en waarin erkenning is voor haar culturele en religieuze erfgoed. Bekijk hier de volledige uitzending:
#hindoesindemedia